Het kwam door Pieter Derks. Hij beklaagde zich in een conference over de agressieve shampoo reclame: Shampoo voor dood haar, voor vermoeid en pluizig   haar, voor slap haar, voor gespleten haar; de boodschap is duidelijk, mijn haar deugt niet.

Toevallig zag ik kort daar voor een foto van mijzelf op puberale leeftijd, ik had een haardos waar menige gorilla jaloers op zou zijn. Maar door een foutje in mijn DNA, waar ik duidelijk niet om gevraagd heb, ben ik het allemaal kwijt geraakt. Nu kijken de gorilla’s in de dierentuin vol medelijden naar mij. En de vraag kwam op: wat is ‘haar’ eigenlijk? Maar daarna: waarom vinden we haar eigenlijk zo belangrijk? Twee vragen eigenlijk.

Ik dacht: haar is een neefje van de nagels, dood spul dat uit je lichaam groeit. Op zich klopt dat, vet in je haar smeren is dezelfde aanpak als je salontafel insmeren met bijenwas. Het glimt, krijgt wat kleur maar blijft dezelfde salontafel. Toch gaan spitten op het internet (AI was er nog niet) en wat blijkt: haar is best ingewikkeld. Daarom begrijp ik die hele evolutie niet, elke volgende diersoort is weer ingewikkelder dan de vorige, en bij de homo sapiens aangekomen is het eind zoek. Niemand snapt het, inclusief de opbouw van een onnozel haartje.

Alleen het virus is juist de andere kant opgegaan: alle franje weggegooid, gereduceerd tot een opgerold stukje DNA (of RNA) met een manteltje vol stekeltjes van eiwit en het enige wat het doet is meer van zichzelf laten maken door een pechvogel. Bijvoorbeeld een eend met vogelgriep is een pechvogel.

Een haar heeft een heel dun mergje, omgeven door een heleboel keratine eiwitten en een geschubde buitenlaag die eruit ziet als een denneappel of als dakpannen. Moet je wel met een microscoop kijken. Bij beschadigd haar liggen deze dakpannen scheef of er ontbreken een heleboel. En dat alles in iets heel duns: je moet minstens 100 haren naast elkaar leggen om een millimeter te krijgen.

De keratine eiwitten zijn om elkaar heen gewikkeld, en die strengen ook weer om elkaar en zo door. Tis net een scheepstouw en inderdaad sterk: met zo’n 10,000 haren kun je 1000 kg optillen. Nog wat ruwe gemiddelden (de onderlinge variatie in de mens is wel groot). Jullie haardos zit daar natuurlijk ver boven.

Een mens begint gemiddeld met 100,000 haren, op je 50^e mag je blij zijn met een kwart. De haarwortel is het fabriekje waar een haar gemaakt wordt. Een haar groeit zo’n 5 jaar, daarna valt hij binnen 2 weken uit en na 4 maanden rusten begint de haarwortel opnieuw . Dat doet hij 20 keer, dus na 100 jaar (20*5) heb je geen haar meer. Een haar groeit 13 cm per jaar en haalt zonder ingrijpen van de kapper zo’n 65 cm. De wenkbrauwhaar groeit half zo snel, en maar voor een maand. Hij haalt zo’n 5mm. Bij mannen zie je af en toe van die ongetemde borstels van wenkbrauwen, vrouwen prefereren strakke controle over vorm en lengte.  Soms zo erg dat ze de originele verwijderen en zelf een nieuwe tekenen.

Waarom vinden we haar zo belangrijk? Haar in je neus of oor helpt om pluisjes tegen te houden en ongedierte af te schrikken terwijl je slaapt. Maar bovenop je hoofd kun je prima zonder, er zijn kale mensen die prima functioneren. Sinds de uitvinding van de pet is zelfs felle zon geen probleem meer. Het is dus cultureel, niet functioneel, deze voorliefde. Vooral vrouwen lijden eronder. In mijn jeugd was een meisje met kort haar een koket en modieus type, tegenwoordig moet het minstens over de schouders hangen. De evolutie geeft geen prioriteit aan haar, het DNA doet er ook geen moeite voor, maar wij vinden haar steeds belangrijker. Het shampoo model zwiept met een haardos in de reclame waar menig lama stil van wordt.

Gelukkig heb ik een mening over "waarom haar" , en AI blijkt het best eens met mij. Al kunnen we allebei hallucineren. Wel even tip vooraf. Je hebt drie dingen: meningen, feiten en theorieën. Feiten leiden tot theorieën en daar kun je een mening over hebben. Meningen kunnen ook tot theorieën leiden, dat kan zonder feiten. De laatste zie je veel op social media. Ik moest bv ooit Willem Engel volgen anders ging onze maatschappij ten onder. Ik heb toch maar anti-Engel en pro-ondergang gekozen. Het enige wat gebeurd is, is de ondergang van Willem Engel. Hij is vertrokken naar Paraguay.

Een theorie leidt weer tot een voorspelling. Die ga je testen, en als het uitkomt, pluspuntje, als het niet klopt begin je opnieuw. Zo worden we gaandeweg slimmer. En als je ook het causale verband kunt uitleggen ben je rond.

Een theorie die je niet kunt testen, is lastig. Neem de theorie dat het coronavaccin autisme veroorzaakt. Je kunt het niet testen op konijnen, want hoe herken je een autistisch konijn? Een konijn doet maar 2 dingen: wortels eten en nieuwe konijnen maken. Prima te combineren met autisme. Dus moet je testen op mensen, maar dat ligt ethisch wat lastig.

Mijn theorie is dat de vaccinatie meer gebroken benen veroorzaakte. Je moet na de injectie 15 minuten wachten of je niet een allergische reactie krijgt. Als er niks gebeurt ren je opgelucht zo snel mogelijk naar je fiets. Anderen kunnen niet eens 5 minuten stilzitten en glippen stiekem snel naar buiten. Men stapt gemiddeld minder oplettend op de fiets,  de gedachten zijn elders (tegenwoordig een beladen woord) en men valt en breekt statistisch gezien vaker een been. De GGD heeft dit totaal niet gemeten dus ik heb geen bewijs.

Even terug naar de hamvraag waar ik de evolutie voor nodig heb. Elke diersoort wil optimale kansen voor zijn nakomelingen kweken. Als ze dat niet doen verliezen ze het van de andere soorten en sterven uit. Sterke en gezonde ouders is een goed begin. Meer kans dat de nakomeling ook gezond is, op tijd te eten krijgt en aldus de soort voortzet.  Neem de pauw: het mannetje is uitgerust met een enorme bos zinloze veren op zijn achterwerk. Moet hij overal meeslepen. Als hij een aantrekkelijk vrouwtje ziet gaan zijn veren rechtop staan, hij spreidt ze uit tot een imposante waaier. Het vrouwtje is onder de indruk:  alleen een gezonde pauw heeft zo’n grote waaier, alleen een sterke pauw kan ondanks zo’n  ballast toch een leuk paringsdansje doen.  Dus haar eieren zijn in veilige handen bij hem.  

Ik vermoed bij de oermens dezelfde overwegingen bij de partnerkeuze. Gezonde huid, mooie beharing, hard kunnen rennen en tegen een stootje kunnen. Een kind moet zonder problemen gebaard kunnen worden en er moet bizon op tafel komen. `Een armoedige, luizige haardos verlaagt de kansen op de oermens dating markt. 

Maar homo sapiens heeft de evolutie een hak gezet. Wij zijn ons bewust van onszelf geworden en zijn gaan nadenken. Dus de partnerkeuze werd langzaam aan ook ingewikkelder, je gaat complexere factoren in overweging nemen. Zoals: is het beter met de zoon (of dochter) van de baas te trouwen of met de zoon (cq dochter) van de knecht die er veel gezonder uitziet?

De tweede hak is onze medische kennis. Tot zo’n 100 jaar geleden werd de bevolking om de zoveel tijd uitgedund en bleven alleen de taaien over. Nu houdt de medische stand iedereen zoveel mogelijk in leven en wordt daar steeds beter in.  Gezondheid verliest langzaam gewicht bij partnerkeuze, de dokter kan een heleboel foutjes gewoon rechtzetten.

Ik denk dat dat wat we ‘sexy’ noemen stiekem door een beetje oerinstinct bepaald wordt. Als we iemand zien met een mooie gladde huid zonder vlekken, volle glanzende haardos, goede verhoudingen tussen de lichaamsdelen, een lopen dat kracht en beheersing uitstraalt, denkt de oermens in ons: ja die nemen we! De moderne mens denkt: hij/zij is best sexy.

Waarom vinden we haar dus zo belangrijk? Het is gewoon een beetje oerinstinct en de cosmetische industrie is er enthousiast op ingesprongen. Ze wrijven het elke dag opnieuw in en we zijn het zelf gaan geloven. Ik vind het leuk schuren met andere dingen als: 'elk mens is uniek', of 'jij mag er zijn'. Ja, je mag er zijn als je maar wel een enorme bos haar hebt. Arme jeugd.

Als oudere man maak ik me wel enige zorgen. Af en toe houdt de dokter mij tegen de maatlat van de gezonde mens en schudt meewarig zijn hoofd. Straks ontdekt de cosmetisch industrie de ouderen als doelgroep (Vitaepro is al bezig), Joost mag weten waar en hoe ik dan door de mand val.